Ermənistan Prezidenti Vaaqn Xaçaturyan Praqadakı CEVRO Universitetində çıxışı zamanı 44 günlük müharibədə 4800 hərbçisinin həlak olduğunu bildirib. [aysor.am]

Bu açıqlamanın ardından Ermənistan Prezident Aparatının İctimaiyyətlə Əlaqələr İdarəsinin rəhbəri Aqasi Marqaryan dövlət başçısının rəqəmdə səhvə yol verdiyini və həlak olanların real sayının 3755 nəfər olduğunu açıqlayıb. 

Ümumiyyətlə, Ermənistan rəhbərliyi 2020-ci ildə Azərbaycanla müharibə zamanı ölənlərin dəqiq statistikasını gizlədir, bir-birindən fərqli rəqəmlər səsləndirir və itkilərin tam siyahısını ictimaiyyətə təqdim etməkdən yayınır.

Normal bir dövlətdə mətbuat xidməti Prezidentin və ya Baş nazirin səsləndirdiyi rəsmi rəqəmləri və açıqlamaları yalnız həmin rəqəmlər dövlətin ümumi siyasətinə, dəqiq statistika bazasına və ya rəsmi dövlət xəttinə tam uyğun gəldiyi hallarda təkzib etmir.

Adətən səsləndirilən məlumatlar dövlət qurumlarının (məsələn, Müdafiə Nazirliyi və ya Statistika Komitəsi) təsdiq etdiyi yeganə və yekun rəsmi baza ilə tam üst-üstə düşür. Prezidentin rəsmi çıxışları, sənədləri və bəyanatları əvvəlcədən müvafiq idarələr tərəfindən razılaşdırılır və vahid məlumat siyasəti həyata keçirilir. Açıqlanan rəqəmlər daxili auditoriya üçün həssas olmadığı və ya ictimai qəzəbə, yaxud siyasi böhrana səbəb ola biləcək ziddiyyətlər yaratmadığı halda təkzib olunmur.

Ermənistandakı vəziyyət isə tam əksini göstərir — burada rəqəmlərin hər dəfə fərqli deyilməsi və dərhal təkzib olunması hakimiyyətin itki statistikasını siyasi məqsədlərə və ictimai təzyiqlərə uyğun olaraq "idarə etməyə" çalışmasının açıq göstəricisidir.

Hələ 2021-ci ilin əvvəllərində prokurorluğun müşavirəsində çıxış edən keçmiş hərbi prokuror Vaqe Arutyunyan həmin il 3389 hərbçinin meyitinin identifikasiya olunduğunu, 9094 hərbçinin isə müxtəlif dərəcəli bədən xəsarətləri aldığını bildirmiş, itkinlərin sayının artacağını istisna etməmişdi. [azatutyun.am]

Baş nazir Nikol Paşinyan 2021-ci ilin avqustunda Milli Assambleyada erməni tərəfinin itkilərinin “3773 ölü və 243 itkin” olduğunu iddia etmişdi. [dw.com]

Lakin bundan sonra Paşinyan fərqli açıqlamalarda fərqli rəqəmlər səsləndirib. Məsələn, digər bir çıxışında ölənlərin sayının 3825 nəfər olduğunu söyləyib ki, bu da Aqasi Marqaryanın sonradan açıqladığı rəqəmdən xeyli çoxdur.

Daha əvvəlki açıqlamalarının birində isə Paşinyan 2021-ci ilin aprelinə qədər ölüm şəhadətnaməsi ilə təsdiqlənmiş 3621 ölü və 321 itkin düşmüş şəxsin olduğunu bildirmişdi. O, əlavə olaraq DNT araşdırmasında olan 201 meyit və qalıqla yanaşı, şəxsiyyəti müəyyənləşdirilsə də, ailələrinin hələ qəbul etmədiyi 100-dən çox meyitin mövcudluğunu qeyd etmişdi. Paşinyan ölənlərin ümumi sayının 4000 civarında olacağını etiraf etməli olmuşdu. [armtimes]

Ermənistan Parlamentinin keçmiş sədri Alen Simonyan da ötən ilin noyabrında İstintaq Komitəsinə istinadən 2020-ci il müharibəsində 3833 nəfərin həlak olduğunu bildirib. [arminfo]

Buna baxmayaraq, İstintaq Komitəsinin “Azadlıq Radiosu”nun erməni xidmətinin sorğusuna verdiyi cavabda Qarabağdakı hərbi əməliyyatlar zamanı 3937 əsgər və 44 mülki şəxsin həlak olduğu, 191 nəfərin isə itkin düşdüyü qeyd edilib. [azatutyun]

Göründüyü kimi, Ermənistan hökuməti və rəsmi qurumları 44 günlük müharibədə itirilən hərbçilərin statistikası ilə bağlı mütəmadi olaraq ziddiyyətli, bir-birini təkzib edən və süni şəkildə azaldılmış rəqəmlər yaymaqda davam edirlər.

Ermənistan rəsmi şəxslərinin beynəlxalq arenalarda və ya qapalı görüşlərdə real hərbi itkilərin sayını "ağızlarından qaçırması" ilk dəfə deyil. Ölkə başçısının köməkçiləri hər nə qədər bunu "dil sürüşməsi" adlandırsa da, hərbi ekspertlər Ermənistan rəhbərliyinin daxili hesabatlarda 4 800 – 5 000 arası, ümumi terrorçu və muzdlularla birgə 6 minə yaxın real itkinin olduğunu bildiklərini, lakin bunu ictimaiyyətə hələ də tam açıqlamadıqlarını qeyd edirlər.

Faktyoxla bu məqamlara aydınlıq gətirib.

Belə hallarda, yəni rəsmi dövlət qurumlarının, QHT-lərin və medianın açıqladığı rəqəmlərdə uyğunsuzluq aşkarlandıqda faktyoxlayıcılar bir neçə metoddan yararlanmaqla sayı dəqiqləşdirməyə çalışırlar.

1. Demoqrafik “artıq ölüm” (Excess mortality) tədqiqatları: Müstəqil akademik tədqiqatçılar və beynəlxalq demoqraflar (məsələn, “Scientific Reports” və “Springer Nature” platformalarında dərc olunan elmi araşdırmalar) 2020-ci il üzrə rəsmi ölüm statistikasını əvvəlki illərin orta göstəriciləri ilə müqayisə edirlər. Həmin elmi-statistiki modelləşmələr göstərir ki, real itkilər rəsmi açıqlanan 3800 ətrafındakı rəqəmdən xeyli yüksək ola bilər.

Beynəlxalq tibbi və demoqrafik tədqiqat institutlarının (məsələn, “World Mortality Dataset” tərəfindən aparılan araşdırmalar) 2020-ci il hesabatlarında Ermənistanda təbii ölüm həddinin kəskin şəkildə artdığı qeyd olunur.

“Population Research and Policy Review” təşkilatının 2023-cü ildə Ermənistanla bağlı yaydığı “Artıq ölüm tədqiqatı”nda 15–49 yaş qrupunda (döyüş yaşındakı kişilər) təxminən 2730–2800, Qarabağda yaşayan kişilər arasında isə 310 ölüm faktı qeydə alınıb. Ümumilikdə Ermənistan üçün bu rəqəmin 3100 olduğu görünür.

Beynəlxalq Qırmızı Xaç Komitəsi (BQXK) 2020-ci il döyüşlərindən sonra 1700-dən çox cəsədin tapıldığını bildirmişdi. 2022-ci ildə hələ təxminən 300 nəfər 2020-ci il müharibəsindən itkin sayılırdı.

Ermənistanın rəsmi dövlət statistikasını təhlil edən müstəqil mütəxəssislər müharibə dövründə fərqli mənzərə aşkar etmişdilər. Onların müşahidələrinə görə, müharibənin baş verdiyi dövrdə Ermənistanda illik ölüm statistikası əvvəlki illərlə müqayisədə 9000 nəfərdən çox artmışdı. Bunun təxminən 2800 nəfərinin koronavirus (COVID-19) səbəbindən öldüyü rəsmiləşdirilsə də, yerdə qalan kəskin fərq (6000-dən çox ölüm) Ermənistanın rəsmi bəyan etdiyi 3833 rəqəmi ilə üst-üstə düşmür.

Bu fərq onu göstərir ki, Ermənistan rəhbərliyi cəmiyyətdəki psixoloji gərginliyi azaltmaq və hərbi uğursuzluğun miqyasını gizlətmək üçün real itkiləri hissə-hissə və ya fərqli kateqoriyalara bölərək (məsələn, itkin düşənlər kimi) təqdim edib.

2. Yerli müxalifət və ictimai təşkilatların siyahıları: Ermənistandakı müxalifət qrupları, bəzi hərbi ekspertlər və hüquq müdafiəçiləri dövlət tərəfindən adı açıqlanmayan itkinlərin, həmçinin ağır yaralanıb sonradan hərbi xəstəxanalarda və ya evdə ölən, lakin statistikaya düşməyən hərbçilərin siyahısını ayrıca tərtib etməyə çalışıblar. Onların apardığı təhqiqatlarda itkilərin 4000–5000 nəfər civarında olduğu iddia edilir.

2026-cı il seçki debatında keçmiş ombudsman Arman Tatoyan 4991 nəfərin həlak olduğunu və hər bir həlak olanın adbaad siyahısının mövcudluğunu bildirib. Elə həmin gün Paşinyan bu məlumatı “yalan” adlandırmış, özü “4273” rəqəmini açıqlamışdı. Yəni Ermənistanda rəsmi olaraq 3755–4273 rəqəmlərinin səsləndiyi məlumdur.

Bu arada erməni KİV-ləri etiraf edirlər ki, Ermənistan Müdafiə Nazirliyi müharibədən illər keçməsinə baxmayaraq, itkilərin adbaad siyahısını tam şəkildə dərc etməkdən və Qarabağda qanunsuz hərbi birləşmələrdə iştirak etdiyi üçün məhv edilən şəxslərin real sayını bildirməkdən yayınıb.

Fact Investigation Platform (FIP.am) 2022-ci ildə Müdafiə Nazirliyi və İstintaq Komitəsindən ölənlərin adını və doğum tarixini istəyib. Hər iki qurum imtina edib. FIP yazır ki, müharibə zamanı adlar dərc olunurdu, son rəsmi adlı siyahı isə 25 dekabr 2020 tarixində verilib, ondan sonra nazirlik adları açıqlamağı dayandırıb.  

2025-ci ilin sonuna qədər eyni mövzu davam edib. News.am və FIP yazır: “44 günlük müharibədən 5 ildən çox keçsə də, ölən və yaralıların adları rəsmi olaraq tam dərc olunmayıb”. FIP “Zinapah” fondunun açıq məlumatından 3 246 ad toplayıb, rəsmi ümumi rəqəm isə təxminən 3 833-dür. Yəni yüzlərlə ad açıq rəsmi siyahıda yoxdur.

Eyni fikri “EVN Report” (2026) da yazır: “2022-də FIP sorğusuna MN və İstintaq Komitəsi “şəxsi məlumat / dövlət sirri / istintaq” deyərək imtina edib. Parlament spikeri Alen Simonyan 2025-də adların şəxsi məlumat olduğu üçün dərcinin “düzgün olmadığını” deyib. Müharibə vaxtı isə MN özü adları dərc edirdi”.

Keçmiş deputat Samvel Farmanyan (sentyabr 2025) bunu “milli rüsvayçılıq” adlandırıb: “5 ildir tam siyahı yoxdur”. O, rəsmi rəqəmin əsasən Ermənistan vətəndaşlarını əhatə etdiyini, Qarabağ vətəndaşlarının ayrıca sayılıb ümumi diskursda qarışdırıldığını iddia edir.

“CivilNet” (oktyabr 2025) də müharibə hesabatının “tam məxfi” arxivləndiyini yazır.

3. Sığorta, sosial ödənişlər və bank məlumatları: Döyüşdə məhv edilmiş qanunsuz hərbi birləşmələrin üzvlərinin ailələrinə verilən birdəfəlik dövlət kompensasiyaları, hərbi qulluqçuların sığorta fondlarının ödənişləri və banklar tərəfindən silinən hərbi kreditlərin ümumi həcmi üzrə sızan məlumatlar bəzi yerli araşdırmaçılara real rəqəmi hesablamaq üçün ipucu verir. Büdcədən bu istiqamətdə ayrılan vəsaitlərin miqyası rəsmi ölü sayı ilə uyğun gəlmədikdə itkilərin gizlədildiyi iddiaları güclənir.

Ermənistan mənbələrində apardığımız araşdırmalar zamanı məlum oldu ki, “Zinapah” Hərbi sığorta fondu ölənlərlə yanaşı itkinləri və 1–2-ci qrup əlilləri də eyni “benefisiar” siyahısına salır və fond tərəfindən birdəfəlik 5 və ya 10 milyon dram + 20 il aylıq ödəniş həm ölüm, həm ağır əlillik üçün verilir. Bu məqam da rəqəm dəqiqləşdirilməsi aparılmasına mane olur.

Məlum olur ki, Hərbi sığorta fondunun 2021-ci ilin sentyabrında 4392 benefisiarı olub. Bunun 416-sı 2020-ci il müharibəsindən əvvəlki hadisələrdən, qalanı 2020-ci il müharibəsindən sonra (3976 nəfər/ailə) fonda düşüb.

2022-ci ilin yanvarında fond müharibədən sonra 4689 hərbçi və yaxınına 45 milyard dram ödədiyini, yardımın 15000-dən çox insana çatdığını deyib. Bu rəqəm isə ailə üzvləri daxil olmaqla ümumi saydır. 2025-ci ildə fond ümumilikdə (2017-ci ildən bəri, 2022 və 2023-cü il əməliyyatları da daxil) 5504 benefisiara xidmət etdiyini bildirib.

Eyni dövrdə rəsmi açıqlamalara görə, təxminən 3773–3788 ölən hərbçi + 243 itkin, stasionar müalicə alan yaralı sayı 7888, onlardan 1464 əlil (113 birinci, 390 ikinci, 961 üçüncü qrup) qeydiyyata alınıb. hetq.am

44 günlük müharibədə həlak olan hərbçi sayını tam verməyən göstəricilər:

B - fondun ümumi benefisiarı, M itkin, İ əlil, Dpre 2017–sentyabr 2020, ε-təkrar, razılıq verməyən ailə, status dəyişməsidir.

Bu sayı dəqiqləşdirmək üçün tələb olunan minimum faktorlar:

• Tarix aralığı:09.2020–10.11.2020 (və bəlkə atəşkəsdən sonra tapılan meyitlər üçün +90 gün).
• Status: ölən / itkin / 1-ci / 2-ci qrup əlillərin sayı.
• Vətəndaşlıq və qurum: Ermənistan Silahlı Qüvvələri, səfərbərliklə çağırılanlar, könüllülər, Qarabağdakı qanunsuz hərbi birləşmələrdə xidmət edənlər.
• Unikal ID: ad+doğum və ya şəxsiyyət kodu. Eyni şəxs əvvəl “itkin”, sonra “ölən” kimi də qeyd oluna bilər.

“Zinapah” saytında adlı siyahı var, amma həmin siyahı yalnız ailələrin razılığı əsasında formalaşıb. Yəni elə ailələr var ki, övladlarının adlarının həmin siyahıya salınmasını istəmirlər. “Fact Investigation Platform” həmin siyahıdan 3246 ad çıxarıb. Halbuki, o vaxtkı rəsmi ümumi məlumatlarda 3833 itki göstərilirdi. Bu qədər fərqin alınması isə məqsədli gizlətmə, dərc filtri + ailələrin razılığı ola bilər.

Bank kreditlərinin silinməsi də eyni problemdir: silinən məbləğ ölənin öz krediti + ailə üzvlərinin krediti + yaralıların kreditidir. Nəzərə alaq ki, hər ölənin krediti olmaya da bilər.

Ermənistanın Mərkəzi Bankı 2021-ci ildə bankların təxminən 3 milyard dramadək kredit bağışlayacağını bildirmişdi. 2021-ci ilin iyulunda Banklar İttifaqı 17 100 şəxsin (ölən, itkin, əlil və onların ailə üzvləri) 2,8 milyard dram vəsaitini sildiyini elan edib. 2400 nəfər ölən və itkin şəxslərin öz öhdəliyi 1,95 milyard dram olduğu deyilir.

Beləliklə, açıq sığorta və bank rəqəmləri rəsmi İrəvanın 3800–4300 civarındakı itki rəqəmləri ilə ziddiyyət təşkil etmir. Lakin burada gizli razılaşdırma da sezilir.

4. Vizual olaraq təsdiqlənən itkilər

Azərbaycan Ordusunun PUA-lar vasitəsilə qeydə aldığı və müharibə dövründə vizual olaraq təsdiqlənən hərbi zərbə görüntüləri (OSINT layihələri əsasında) Ermənistanın yüzlərlə tank, artilleriya və hərbi maşın itirdiyini sübut edib. Hər bir texnikanın içində və ətrafında olan şəxsi heyət nəzərə alındıqda, rəsmi İrəvanın iddia etdiyi rəqəmlərin reallığı əks etdirmədiyi və Qarabağdakı terrorçu qruplaşmanın (Xankəndi, Ağdərə, Xocavənd qeydiyyatlı terrorçuların) böyük itkilər verdiyi aydın görünür.

“Defence Turkey” da oxşar formuldan istifadə edir: açıq fotolarda görünən tank, zirehli texnika, artilleriya və yük maşını itkilərinə görə erməni tərəfinin şəxsi heyət itkisinin təxminən 5000 ola biləcəyini qeyd edir və bu rəqəmi o vaxtkı qüvvənin təxminən 10%-i kimi göstərir.

Böyük Britaniyanın “Action on Armed Violence” və digər hərbi beyin mərkəzləri müharibə zamanı Azərbaycan Ordusunun pilotsuz uçuş aparatları (PUA), artilleriya və ağır texnika zərbələrinin effektivliyini analiz ediblər. Dağıdılan hərbi texnika və hərbi eşelonların miqyasına əsasən, erməni tərəfinin sıradan çıxarılan (ölən və ağır yaralanan) hərbi qüvvəsinin ümumi sayının yüksək olduğu təxmin edilir.

5. İtkin düşənlərin və naməlum meyitlərin DNT analizləri: Müharibədən sonrakı dövrdə hələ də şəxsiyyəti müəyyən edilməmiş və ya morqlarda sahibsiz qalan qalıqların (DNT testlərinin nəticələrinin) tam dərc edilməməsi erməni cəmiyyətində rəqəmlərin qəsdən aşağı göstərildiyi qənaətini yaradan əsas amillərdəndir.

Azərbaycan tərəfi atəşkəsdən sonra 1 713 erməni hərbçi qalığını tapıb təhvil verdiyini deyib. ⁠Eng.kavkaz-uzel.

Avropa Şurasının və digər mənbələrdə BQXK vasitəsilə qaytarılan cəsəd sayı da oxşardır (~1 650). ⁠  Qalan meyitlər separatçı rejimin nəzarətindəki ərazilərdə, xəstəxana və morqlarda olub.

İtkilərin gizlədilməsinin əsl səbəbləri

Erməni dövlət qurumlarının nümayəndələri və mənbələrinin rəqəmlərin fərqli olması bir neçə arqumenti meydana çıxarır.

Birincisi, erməni rəsmi mənbələri əsas etibarilə sayı azaltmaq üçün qəsdən rəqəmləri kiçiltməyə çalışırlar. Çünki real statistika və yaxud rəqəmlərin çox olması Ermənistan hakimiyyətinin hərbi-siyasi imicinə mənfi təsir göstərir. Erməni xalqında mənəvi-psixoloji cəhətdən daha böyük sarsıntı yaratmış olur. Həmçinin, kompensasiya ödənişlərində qənaət etmək məqsədilə bu üsuldan istifadə edilir. İtkilərin sayının rəsmən azaldılması və ya uzun müddət “itkin düşmüş” kimi gizlədilməsi dövlət büdcəsindən ailələrə veriləcək müavinətlərin azaldılmasına xidmət edir.

Ermənistan Hərbi Sığorta Fondunun Qəyyumlar şurasının üzvü Mesrop Manukyan 2020-ci ilin dekabrında real statistikadan bəhs edərək bildirib ki, ölkəyə və insanlara 38,4 milyard dollar ziyan vurmuş 44 günlük müharibədə ölən və itkin düşənlərin sayı 4500, 1-ci qrup əlillərin sayı 5 minə yaxın, ikinci qrup əlillərin sayı 6 minə yaxın, fiziki cəhətdən sağlam, lakin əlil cəmiyyət üzvlərinin sayı isə 2 minə yaxındır.

Ermənistan Strateji Araşdırmalar Mərkəzinin direktoru Tiqran Arutyunyan isə müharibədə 5 minə yaxın insanın həlak olduğunu, 10 minə yaxın insanın yaralandığını, 2 min nəfərin itkin düşdüyünü bildirib.

İkincisi, müharibə dövründə və ondan sonra Ermənistan rəsmi qurumları (məsələn, Ermənistan İstintaq Komitəsi) itki siyahılarını tərtib edərkən əsasən Ermənistan Respublikasının vətəndaşı olan və orduya çağırılan şəxsləri mərkəzi reyestrə daxil edirdilər. Keçmiş qondarma rejimin "müdafiə ordusu" adı altında döyüşən və yerli Qarabağ qeydiyyatında olan terrorçuların, eləcə də xaricdən gələn erməni muzdluların və könüllülərin itki statistikası Ermənistanın rəsmi dövlət reyestrlərindən kənarda qalıb və ya fərqli siyahılarla idarə olunub.

Bəllidir ki, Ermənistan İstintaq Komitəsi uzun müddət yüzlərlə hərbçini "itkin düşmüş" kimi qeydə alaraq statistikanı aşağı saxlayıb. Çünki Qarabağ qeydiyyatında olan və cəsədləri neytral zonalarda qalan yerli separatçıların ailələrinə kompensasiya ödəməmək üçün onların ölümü rəsmiləşdirilmirdi.

Bu nəticəyə gəlmək olar ki, Ermənistan rəsmilərinin müharibədə itkilərin sayı ilə bağlı açıqladığı rəqəmlərdə uyğunsuzluğun vacib səbəblərdən biri Qarabağ ərazisində mövcud olmuş qanunsuz hərbi birləşmələrin tərkibində yer alan terrorçu sayının qat-qat aşağı göstərilməsidir. 2020-ci ilin payız aylarında Ermənistan və Qarabağ üzrə qeydə alınan ümumi "artıq ölüm" sayı rəsmi müharibə itkilərindən (3833) təxminən 1500–2000 nəfər daha çox olub. Bu anomaliya birbaşa olaraq gizlədilən və ya fərqli adlar altında qeydiyyata alınan itkilərə işarə edir.

Üçüncüsü, erməni hökumətinin müvafiq strukturları Qarabağ ermənilərinin və bölgəyə müxtəlif dövlətlərdən gəlmiş erməni silahlılarının sayını ümumi statistikadan kənar saxlamaq, yalnız Ermənistanın hərbi çağırış məntəqələrinin siyahısında olanların sayını göstərməklə sayı azaldır. Qarabağda məhv edilən qanunsuz silahlılar və terrorçular Ermənistanın hərbi-siyasi maraqlarına və dövlət mənafeyinə uyğun olmadığından onları siyahıya salmırlar.

Müharibə dövründə separatçılara təlim keçən, onlarla birgə döyüşən müxtəlif terror qruplaşmalarının – “ASALA”, “PKK/YPG”nin ermənilərə bağlı qolları Ermənistan vətəndaşı olmayan, hərbi qeydiyyatdan keçməyən yüzlərlə silahlının mövcudluğu Azərbaycan tərəfinin təkzibolunmaz dəlilləri ilə təsdiqini tapıb. Mənbə 1 Mənbə 2 Mənbə 3

Azərbaycan Respublikasının Baş Prokurorluğu 44 günlük müharibə dövründə qondarma rejim tərəfindən muzdluların və terrorçulardan istifadənin qanuniləşdirilməsi barədə aparılan araşdırmaların nəticəsi olaraq “ASALA” terror təşkilatının üzvü Fransa vətəndaşı Gilbert Minasyan və onun rəhbərlik etdiyi 15 nəfərdən ibarət dəstənin Azərbaycan Respublikasının ərazisində törөtdikləri cinayət əməllərinə görə cinayət işi başlamışdı.

Həmin döyüşlərdə xeyli sayda PKK/YPG terrorçuları məhv edildi ki, onların heç biri Ermənistanın itkiləri sırasında yer almır.

Həmçinin, İkinci Qarabağ müharibəsində qondarma orduya aid separatçı qruplaşma üzvləri, neçə illərdir ki bölgədə yerləşdirilmiş “Yerkrapah” Könüllülər Birliyinin üzvləri, “VoMa” adlı terror təşkilatına və digər paramilitar qruplara aid yüzlərlə erməni və erməniəsilli silahlı məhv edilib. Yeri gəlmişkən, Baş Prokurorluq “VoMa” terror təşkilatı yaradan şəxslər barəsində də 2020-ci ilin noyabrında cinayət işi başladıb.

Ermənistan Müdafiə Nazirliyi “Yerkrapah” könüllülərini uzun müddət ordu təlimlərinin təşkili üçün lazımi vəsaitlərlə rəsmi şəkildə təmin edib. Aprel döyüşlərində Qarabağda döyüşən həmin könüllülərin sayı rəsmi İrəvan tərəfindən daha da artırılıb və onlar birbaşa Ermənistan Müdafiə Nazirliyi tərəfindən koordinasiya edilib. arminfo

44 günlük müharibədə xeyli sayda itki verən bu “könüllülər”in xeyli hissəsi faktiki “silinib”.

Belə şıxır ki, həmin silahlılar və Qarabağdakı terrorçulara aid dəstə üzvlərinin hər biri Ermənistanın rəsmi hərbi reyestrinə daxil edilmədiyindən və ölənlərin statistikasında olmadığından təxminən 1000 silahlı siyahıdan kənarda qalır.

Beləliklə, Ermənistan Prezidenti Vaaqn Xaçaturyanın 44 günlük müharibə zamanı Ermənistanın 4800 hərbçisinin həlak olduğuna dair açıqlamasının arxasında iki mühüm həqiqətin etirafı dayanır:

• Birinci: Dövlət real ölüm sayını azaltmaqla hərbi-siyasi məsuliyyətini və iqtisadi-sosial-maliyyə yükünü azaltmış olur.
• İkinci: Qarabağdakı silahlı ermənilər separatçılar və terrorçular, Yaxın Şərq və müxtəlif bölgələrdən gətirilmiş qruplaşmaların tərkibində döyüşən və məhv edilənlər Ermənistan Silahlı Qüvvələrinin ölən hərbçilərinin sırasına daxil edilmədiyi üçün statistika ən azı 1000 nəfər azaldılır.

Bir sözlə, Ermənistan rəhbərliyinin 44 günlük müharibə ilə bağlı ziddiyyətli və azaldılmış rəqəmlər səsləndirməsi daxili siyasi təzyiqləri yumşaltmaq, sosial-maliyyə öhdəliklərindən yayınmaq və beynəlxalq hüquqi məsuliyyətdən qaçmaq məqsədi daşıyır.

Müstəqil demoqrafik tədqiqatlar, "artıq ölüm" (excess mortality) göstəriciləri, hərbi fondların benefisiar statistikası və vizual döyüş təhlilləri real itkilərin 6-7 min nəfərə yaxın olduğunu, rəsmi rəqəmlərin isə məqsədli şəkildə kiçildildiyini sübut edir.